همزمان با روز ملی صنعت چاپ و در دویستودهمین سالروز تأسیس نخستین چاپخانه ایران در تبریز، نخستین موزه چاپ و نشر کشور در این شهر تاریخی گشایش یافت؛ موزهای که فراتر از مجموعهای از ماشینآلات، ابزار و تجهیزات قدیمی، روایتی زنده و ملموس از تاریخ فرهنگ، دانش، هنر و شکلگیری مدنیت نوین در ایران را پیش روی بازدیدکنندگان قرار میدهد.
به گزارش مات و براق، افتتاح این موزه در تبریز، شهری که نام آن با آغاز و گسترش صنعت چاپ در ایران گره خورده است، نقطه عطفی در مسیر حفظ و بازخوانی میراث صنعت چاپ کشور به شمار میرود. این مجموعه تلاش دارد بخشی از تاریخ پرفرازونشیب چاپ و نشر ایران را از نخستین تجربههای چاپی تا تحولات فناوری در دوران معاصر، در فضایی تاریخی و با تکیه بر آثار اصیل به تصویر بکشد.
در این موزه، صدها دستگاه، ابزار، تجهیزات و آثار مرتبط با صنعت چاپ گردآوری شده است؛ مجموعهای ارزشمند که طی بیش از سه دهه توسط خاندان کفیلی از نقاط مختلف کشور جمعآوری شده و اکنون در یک خانه تاریخی مرمتشده در تبریز در معرض دید علاقهمندان قرار گرفته است.
گنجینه موجود در این موزه، بخشهای مختلفی از تاریخ صنعت چاپ را روایت میکند؛ از ابزارهای سنتی و شیوههای اولیه چاپ و حروف سربی گرفته تا ماشینآلات و فناوریهایی که مسیر صنعت چاپ ایران را در دهههای اخیر دگرگون کردهاند. هر یک از این آثار، بخشی از داستان تحول صنعت چاپ و نقش آن در انتقال دانش، گسترش فرهنگ و شکلگیری جریانهای فکری و اجتماعی ایران را بازگو میکنند.
اهمیت این موزه تنها در قدمت و تنوع آثار آن خلاصه نمیشود؛ بلکه قرار گرفتن مجموعه در یک خانه تاریخی و پیوند میان معماری، تاریخ و صنعت چاپ، فضایی متفاوت برای بازدیدکنندگان ایجاد کرده است. فضایی که در آن میتوان روند تکامل ابزارهای چاپ را در کنار تحولات فرهنگی و اجتماعی ایران دنبال کرد و تصویری روشنتر از جایگاه چاپ در تاریخ معاصر کشور به دست آورد.
صنعت چاپ در ایران، طی بیش از دو قرن، نقشی فراتر از یک صنعت تولیدی داشته و در شکلگیری و توسعه مطبوعات، کتاب، آموزش، ارتباطات و جریانهای فرهنگی کشور تأثیرگذار بوده است. از همین رو، حفظ ماشینآلات، ابزارها و اسناد مرتبط با این صنعت را میتوان بخشی از صیانت از میراث فرهنگی و صنعتی ایران دانست.
گشایش نخستین موزه چاپ و نشر کشور در تبریز، علاوه بر آنکه فرصتی برای آشنایی نسل امروز با مسیر تاریخی صنعت چاپ فراهم میکند، میتواند زمینهای برای توجه بیشتر به میراث صنعتی کشور و ثبت و نگهداری آثار و تجهیزات تاریخی این حوزه باشد؛ میراثی که بخش مهمی از حافظه حرفهای و فرهنگی فعالان صنعت چاپ ایران را در خود جای داده است.
این موزه اکنون میتواند به عنوان یکی از مقصدهای فرهنگی و تخصصی تبریز، میزبان فعالان صنعت چاپ، ناشران، اهالی فرهنگ و رسانه، دانشجویان و علاقهمندان به تاریخ صنعت و فناوری باشد؛ مجموعهای که با روایت گذشته، فرصتی برای شناخت بهتر مسیر طیشده و نگاهی دقیقتر به آینده صنعت چاپ فراهم میکند.
